1960 yılının keskin soğuğu, dokuma fabrikasının kapısında birikmiş yüzlerce işçinin nefesiyle buğuya dönüşüyordu. Fabrika, günlerdir suskun bir dev gibi duruyor; içindeki makinelerin uğultusu yerini insan seslerine bırakıyordu. Grev başlamıştı.

Nermin, siyah yazmasıyla yüzünü rüzgârdan korurken çadırların kurulduğu meydana ilerledi. Yirmi iki yaşındaydı ama yüzündeki yorgunluk çizgileri yılların yükünü taşıyordu. Gündüzleri dokuma tezgâhının başında, geceleri ise kimselere göstermediği defterinin sayfaları arasında kendi mücadelesini örüyordu.
Defter, onun nefesi gibiydi; yazmadığında içi sıkışıyor, yazdığında genişliyordu.

O sabah grev komitesi toplanmıştı. Hikmet, her zamanki ağırbaşlılığıyla durumu anlatıyordu:

“Sesimizi duyuracağız arkadaşlar ama sabırla. Aceleci adımlar bizi dağıtır. Akıl birlik olursa güç olur.”

Kalabalık başını salladı. Gençliğin coşkusunu taşıyan Selçuk ise yerinde duramıyordu.

“Ne sabrı Hikmet abi? Onlar bizimle dalga geçiyor. Gerekirse kapıları zorlayacağız. Bu sessizlikle hiçbir şey olmaz.”

Sözler havada asılı kaldı. Nermin, iki yaklaşım arasındaki uçurumu derinden hissetti. Erkeklerin tartışması büyürken, kadınların elleri her zamanki gibi işliyordu: çay kaynıyor, battaniyeler seriliyor, yarınki nöbet listesi düzenleniyordu.
Hiçbiri sahnede görünmüyor ama grev onların omuzlarında ayakta duruyordu.

Zehra, kırmızı yanaklarıyla çadırların düzenini sağlarken Nermin’e gülümsedi.
“Boş ver onların sesini. Biz işimizi yapalım, yoksa burası bir günde dağılıverir.”

Safiye Ana ise kimseye belli etmeden çadır çadır dolaşıp herkese ekmek bırakıyordu. Onun sessizliğinde yılların bilgeliği vardı. Bir tek Nermin fark ediyordu bu sessiz fedakarlığı.
Safiye Ana’nın yüzü, Nermin’in defterine sık sık şu cümleyle düşüyordu:
“Bu grevin gerçek ateşi ne bağıranlar ne susanlar; birbirine omuz verenlerdir.”

Günler ilerledikçe tartışmalar da derinleşti. Selçuk, sert adımlar atmak gerektiğini söyleyip duruyor; genç işçiler onu dinliyordu. Hikmet ise bütün baskıya rağmen soğukkanlılığını koruyordu.

Bir gece polis baskını ihtimalinin arttığı konuşulur oldu. Nermin, o akşam defterine titreyen bir satır yazdı:

“Bugün gördüm ki erkekler meydanda ne kadar gürültü koparsa koparsın, grevin gerçek yükü kadınların sırtında. Hem evdeki düzeni hem burada yüzlerce işçinin ihtiyaçlarını taşıyorlar. Bu görünmez güç, yarınlara yazılmadan kaybolacak.”

Grev onuncu gününe yaklaşırken beklenen baskı gerçekleşmedi ama patronun oyalama taktikleri gerginliği artırdı. Selçuk bir gece bağırarak ortaya çıktı:

“Bizi uyutuyorlar. Bu böyle gitmeyecek!”

O sırada Zehra dayanamadı. İlk kez yüksek sesle konuştu:

“Sen ateş istiyorsun da o ateşi kim söndürecek Selçuk? Biz burada gece gündüz sizi ayakta tutuyoruz. Bizi görmeden kime ne anlatıyorsun?”

Çadır bir anda sessizleşti. Selçuk, Zehra’nın bu patlamasından çok, kadınların arka sırada değil, tam karşısında durduğunu fark etti.
Nermin, gözleri hafif ıslanarak düşündü:
“Belki de bu grevin en büyük değişimi, tam şu anda oluyor.”

Ertesi sabah kalabalık yine toplandığında Selçuk farklı bir tonda konuştu.
“Hikmet abi… Belki haklısın. Kızmadan, yumruk sıkmadan da direnilir.”
Hikmet onun omzuna dokunarak, “Birlik olmak en büyük güçtür.” dedi.

Grev daha birkaç hafta sürdü. Büyük zaferler elde edilmedi belki ama geri adımlar atılmadı, hak kaybı yaşanmadı. Erkekler mücadelelerini görünür biçimde sürdürdü, kadınlar ise görünmez emekleriyle grevin çimentosu oldu.

Nermin’in romanı, grev bittiğinde yarım kaldı. Defter, bir sandığa kaldırıldı.
Ama defterdeki satırlar, bugünün işçi dünyasına bir fener olmuştu:

“Bizim adımız tarihe yazılmadı belki.
Ama her grevin arka planında, görünmeyen bir kadın ordusu vardır.
Biz sesimizi bağırarak değil, dayanarak duyurduk.”

Yıllar sonra defter gün ışığına çıkarıldığında, hikâye şu gerçeği hatırlattı:

Sınıfsal mücadele bazen erkeklerin gür sesiyle duyulur, ama onu ayakta tutan her zaman kadınların sessiz gücüdür.
Ve o sessiz güç, bugün hâlâ fabrikalarda, atölyelerde, vardiya aralarında yaşamaya devam eder.

Bu roman yarım kaldı; ama içindeki hakikat tamamlanmış bir mücadeledir.